Zemsta Platona. Jak współczesna nauka odkrywa niematerialny genom

Czy życie można wyjaśnić wyłącznie za pomocą genów? Przez dziesięciolecia wydawało się, że odpowiedź brzmi: tak. Odkrycie roli DNA i RNA zapoczątkowało rewolucję genetyczną, która odmieniła biologię i nasze rozumienie organizmów żywych. Jednak najnowsze badania prowadzą do zaskakującego wniosku – same geny, a nawet mechanizmy epigenetyczne, nie wystarczają, by wyjaśnić złożoność życia.

Biolog ewolucyjny Richard Sternberg przekonuje, że stoimy u progu jeszcze głębszej rewolucji naukowej. Klucz do zrozumienia życia tkwi nie tylko w materii, lecz przede wszystkim w informacji, której źródła nie da się sprowadzić do procesów fizykochemicznych zachodzących w komórce.

Choć brzmi to jak nowa idea, jej korzenie sięgają starożytności. Już ponad 2400 lat temu Platon w dialogu Timajos sugerował, że porządek świata opiera się na niematerialnych zasadach. Koncepcja ta przez stulecia pozostawała na marginesie nauk przyrodniczych, dziś jednak powraca w świetle nowych odkryć biologii molekularnej, teorii informacji i matematyki.

David Klinghoffer przedstawia fascynującą opowieść o jednej z najbardziej intrygujących debat współczesnej nauki. W przystępny sposób prowadzi czytelnika przez argumenty Sternberga, ukazując, dlaczego informacja może być najbardziej fundamentalnym elementem życia. Zemsta Platona to książka, która zmusza do ponownego przemyślenia pytania o naturę organizmów żywych i pokazuje, że najważniejsza rewolucja biologiczna może dopiero się rozpoczynać.

Jeszcze do niedawna rola kodu DNA wydawała się jasna: centralny dogmat biologii molekularnej opisywał przepływ informacji od DNA przez RNA do białek, a losowe mutacje miały napędzać ewolucję. David Klinghoffer w rozmowach z biologiem dr. Richardem Sternbergiem śledzi aktualny stan badań nad genomem, które burzą ten uproszczony obraz. Przechodząc przez kolejne dziedziny nauki, książka ukazuje narastające trudności z wyjaśnieniem ewolucji, rozwoju osobniczego i funkcjonowania komórki w ramach koncepcji genomu jako wyłącznie materialnego nośnika informacji. Sternberg dochodzi do wniosku, że uznanie niematerialnego źródła informacji biologicznej jest koniecznością – co dla materialistycznie zorientowanej nauki pozostaje nie do przyjęcia. Proponuje także rewolucyjną perspektywę, odwołującą się do dawnej myśli Platona i Arystotelesa. Jeśli ten kierunek okaże się słuszny, nasz obraz świata ulegnie radykalnej przemianie!

– Dr Andrzej Zabołotny

Są rzeczy na niebie i ziemi, o których nie śniło się materialistycznej filozofii. W chwili, gdy odkrycia te stają się coraz bardziej oczywiste, David Klinghoffer w znakomitej, napisanej z rozmachem książce ukazuje przełomowe konsekwencje najnowszych osiągnięć genetyki – dziedziny, która prowadzi nas do pytań o nasze pochodzenie, cechy, a być może także o naturę ludzkiej duszy.

– Spencer Klavan, Associate Editor „Claremont Review of Books”, autor Light of the Mind, Light of the World: Illuminating Science Through Faith (Światło umysłu, Światłość świata: Objaśniając naukę światłem wiary)

Darwinowski materializm nie potrafi wyjaśnić informacji biologicznej zawartej w sekwencjach DNA. Jest to jednak dopiero wierzchołek góry lodowej, jeśli chodzi o wyjaśnienie formy biologicznej. Richard Sternberg argumentuje, że aby zrozumieć organizmy w całej ich złożoności, musimy całkowicie zerwać z dziewiętnastowiecznym materializmem i ponownie przemyśleć dorobek wielkich myślicieli starożytności, takich jak Platon i Arystoteles. Argumentacja Sternberga może wydawać się trudna dla niespecjalisty, lecz David Klinghoffer w mistrzowski sposób objaśnia jego rewolucyjne idee w formie zadziwiająco przystępnej i przyjemnej w lekturze.

– Jay Richards, PhD, współautor książki Wyjątkowa planeta. Dlaczego nasze położenie w Kosmosie umożliwia odkrycia naukowe oraz redaktor tomu God and Evolution

Około 30 lat po tym, jak Francis Crick ogłosił centralny dogmat biologii molekularnej i związany z nim triumf materializmu, zaczęły pojawiać się poważne wątpliwości. Skłoniło to innego biologa teoretycznego Roberta Rosena, jednego z wczesnych intelektualnych mentorów Ricka Sternberga, do głębokiego i usystematyzowanego namysłu nad samą Istotą życia [Tak brzmi główna część tytułu książki Rosena, Life Itself: A Comprehensive Inquiry Into the Nature, Origin, and Fabrication of Life, „Complexity in Ecological Systems Series”, Columbia University Press, New York 1991 – przyp. tłum.]. Wniosek Rosena dotyczący dominującego paradygmatu był jednoznaczny: „Czegoś w nim brakuje, i to czegoś bardzo istotnego”. Dziś, ponad trzydzieści lat po publikacji książki Rosena, w Zemście Platona David Klinghoffer z mistrzowską precyzją rekonstruuje wieloletnie poszukiwania prowadzone przez Richarda Sternberga, zmierzające do wypełnienia luki, na którą wskazał Rosen, ukazując zarazem realizację misji, którą – być może z woli losu, a może nawet samej Opatrzności – wyznaczono Richardowi Sternbergowi. Szczegółowa, a zarazem przystępna i wciągająca prezentacja tak obszernego zagadnienia sprawia, że czytelnik z zapartym tchem oczekuje wyłaniającej się syntezy, nad którą Sternberg od lat pracuje i która niemal na pewno okaże się jednym z najbardziej doniosłych osiągnięć w dziejach nauki.

– Stephen Iacoboni, MD, nagradzany badacz i onkolog, autor książek The Undying Soul (Nieumierająca dusza) oraz Telos: The Scientific Basis for a Life of Purpose (Telos: naukowe podstawy koncepcji o celowości życia)

Matematyk, który stał się filozofem, Alfred North Whitehead, w słynny sposób stwierdził, że cała filozofia Zachodu składa się z „serii przypisów do Platona”. To, co Whitehead powiedział o filozofii, można dziś odnieść także do nauki. Zemsta Platona opowiada o teorii systemów biologicznych jako teleologicznie uporządkowanych, którą Richard Sternberg, znany jako „Rick” Sternberg, nazywa „teorią niematerialnego genomu”. Jest to opowieść wywodząca się ze starożytności, sięgająca sporów między atomistami z jednej strony a teleologami z drugiej, między Leucypem a Anaksagorasem. Spór między redukcjonistycznymi ewolucjonistami, takimi jak Karol Darwin, a ewolucjonistami optującymi za ideą projektu, jak Alfred Russel Wallace, nawiązuje do tych przedsokratejskich źródeł, potwierdzając mądre przysłowie Salomona, głoszące że „Nie ma nic nowego pod słońcem”.

Wraz z pojawieniem się teorii Darwina uznano, że przez odwołanie do przypadku i konieczności udało się wyjaśnić życie w sposób ostateczny. Lecz jeden z największych teleologów w dziejach, Platon, doczekał się dziś swoistej zemsty, bowiem okazuje się, że zwyciężają idee projektu i celowości. Zrozumiał to fizyk kwantowy Werner Heisenberg, mówiąc: „Sądzę, że nowoczesna fizyka opowiedziała się jednoznacznie po stronie Platona. Najmniejsze jednostki materii nie są bowiem obiektami fizycznymi w zwykłym sensie; są formami, ideami, które mogą być jednoznacznie wyrażone jedynie w języku matematyki”. Teraz Sternberg, jak elokwentnie relacjonuje David Klinghoffer, wyraża tę samą intuicję za pomocą języka biologii. Książka ta łączy najlepsze elementy metafizyki z najnowszą nauką, wystawiając na kompromitację wyświechtane materialistyczne redukcjonizmy neodarwinistów.

— Michael A. Flannery, autor książek Nature’s Prophet: Alfred Russel Wallace and His Evolution from Natural Selection to Natural Theology (Prorok Natury. Alfred Russel Wallace i jego ewolucja od koncepcji doboru naturalnego w stronę teologii naturalnej) oraz America’s Forgotten Poet-Philosopher: The Thought of John Elof Boodin in His Time and Ours (Zapomniany amerykański poeta-filozof. Myśl Johna Elofa Boodina w jego i w naszych czasach)

Zadanie, którego podejmuje się dziennikarz naukowy David Klinghoffer, nie należy do łatwych, a jest nim zaznajomienie czytelnika niebędącego naukowcem z hipotezą naukową, która jest zarazem głęboka, potencjalnie rewolucyjna, a przy tym daleka od prostoty. Klinghoffer odnosi jednak sukces, a przy okazji kreśli wciągający portret stojącego za tą ideą naukowca – Richarda Sternberga, który łącząc kwestie biologiczne, matematyczne i filozoficzne wykazał, że genom organizmu nie sprowadza się wyłączenie do DNA. Co więcej, informacja reprezentująca struktury i procesy właściwe danemu gatunkowi nie jest ograniczona do żadnej fizycznej cząsteczki. Architektura organizmu wynika raczej z zasad niematerialnych. Argumenty Sternberga odwołują się do twierdzeń czołowych teoretyków, którzy do badań nad życiem stosowali matematykę, na przykład teorię kategorii, a jego analiza pokazuje, że „centrum sterujące”, które kieruje rozwojem embrionu do postaci dorosłego organizmu, wymaga znacznie większej ilości informacji, niż mogłaby zawierać cała komórka wyjściowa, nie mówiąc już o samym DNA. Centrum to musi zatem istnieć w strukturze matematycznej usytuowanej poza czasem i przestrzenią. Klinghoffer, idąc za Sternbergiem, śledzi również historyczny rozwój naukowego rozumienia genomu, pokazując, że wielu wybitnych biologów dostrzegało jego niematerialny charakter.

— Brian Miller, PhD, koordynator badań w Center for Science and Culture, główny organizator konferencji Engineering in the Life Sciences (inżynieria w naukach przyrodniczych) oraz współautor książki Tajemnica pochodzenia życia. Nieustające kontrowersje i współpracownik czasopisma „Inference Review”

Ten bojowo zatytułowany tom jest w istocie jednym, rozbudowanym argumentem na rzecz filozoficznych podstaw rozumienia ludzkiej egzystencji, których zręby przekazał nam po raz pierwszy blisko dwa i pół tysiąca lat temu starożytny filozof Platon w dialogu Timajos. Aby współcześni technokraci, zachłyśnięci najnowszymi gadżetami i wynalazkami naszej cywilizacji, nie uznali starożytnej filozofii za całkowicie zbędną, David Klinghoffer przypomina trafną uwagę Alfreda Northa Whiteheada, że nowożytni myśliciele wnieśli do filozofii niewiele więcej niż „serię przypisów do Platona”. Łącząc koncepcję Platona z najnowszymi badaniami naukowymi, autor szeroko omawia prace Richarda Sternberga, który podobnie jak niegdyś Platon postuluje istnienie niematerialnej zasady wykraczającej poza rzeczywistość fizyczną. Odwołując się do aktualnych odkryć naukowych, Klinghoffer wskazuje, że ani DNA, ani żadne inne znane czynniki epigenetyczne nie są w stanie w pełni wyjaśnić tego, czym jesteśmy. Poza genetyką i epigenetyką musi istnieć pewien platoński wymiar rzeczywistości.

Argumentacja Klinghoffera w konieczny sposób razi tych, którzy trzymają się założeń materialistycznych. Niemniej ich powierzchowne zarzuty muszą się zmierzyć z najpoważniejszym dziś problemem biologii, tj. z faktem, że do odpowiedzi na odwieczne pytanie „czym jest życie?” konieczne jest odwołanie do wykraczającego poza materialny genom źródła informacji. Książka stanowi ważny wkład w debatę, ukazując autora jako swobodnie poruszającego się po obszarze nowoczesnych osiągnięć nauki, jak i wciąż zadziwiająco aktualnej myśli Platona. Tom ten zasługuje na gorące polecenie, a czytelnicy z ulgą odkryją, że nawet najbardziej odstręczająco brzmiąca „twarda nauka” została tu przedstawiona z godną podziwu jasnością.

— Neil Thomas, University of Durham, autor książki Pożegnanie z Darwinem. Zagorzały agnostyk odkrywa teorię inteligentnego projektu

 W 2004 roku Richard Sternberg stał się celem ataków jako współczesny heretyk za to, że dopuścił się publicznego wyrażenia „nieczystych myśli” na temat teorii ewolucji. Był to jeden z pierwszych wstrząsających przykładów tego, co dziś nazywa się „kulturą unieważniania” (cancel culture). Mimo tego, co go spotkało, Sternberg nigdy nie chciał, by jego osobista historia przysłoniła kluczową ideę, którą pragnął nagłośnić: że samo pojęcie genu jest głęboko wadliwe, a to, co przekazywane w procesie dziedziczenia, jest znacznie bardziej złożone, dynamiczne i „inteligentne”, niż dopuszcza to uproszczona koncepcja genu.

Książka Zemsta Platona autorstwa Davida Klinghoffera w piękny sposób realizuje to pragnienie Sternberga. Autor pisze sugestywnie zarówno o samym Sternbergu, jak i o kontrowersji, która go pochłonęła, odsłaniając szokującą nietolerancję społeczności naukowej, działającej w samym sercu darwinizmu. Co jednak ważniejsze, osadza on historię Sternberga w ramach koncepcji „niematerialnego genomu”, antycypując rodzące się wyzwania ze strony epigenetyki oraz badań nad ekspresją genów, które podkopują status genu jako „atomu dziedziczności”. W ten sposób wydobywa na pierwszy plan centralną, a w dużej mierze nieuświadamianą, dwoistość ewolucjonizmu, mianowicie że sposób, w jaki myślimy o ewolucji, jest w równym stopniu kwestią filozofii, co nauki.

– J. Scott Turner, emerytowany profesor biologii, SUNY College of Environmental Science and Forestry, Syracuse, Nowy Jork; autor książki Purpose and Desire: What Makes Something „Alive” and Why Modern Darwinism Has Failed to Explain It (Cel i pragnienie. Co sprawia, że coś jest „żywe”, i dlaczego współczesny darwinizm nie zdołał tego wyjaśnić)

David Klinghoffer – amerykański literaturoznawca, religioznawca, popularyzator nauki, pisarz i eseista. Absolwent studiów z dziedziny literatury porównawczej i religioznawstwa z Brown University w stanie Rhode Island. Pracował jako reporter oraz krytyk telewizyjny i filmowy dla „The Washington Times”.

Obecnie jest pracownikiem Center for Science & Culture przy Discovery Institute w Seattle i redaktorem „Science & Culture Today”, gdzie publikowane są materiały na temat teorii inteligentnego projektu, teorii ewolucji oraz relacji nauki i kultury. Mieszka w pobliżu Seattle w stanie Waszyngton z żoną i dziećmi.

Seria Inteligentny Projekt

Seria Inteligentny Projekt to pierwsza tak ambitna i bogata propozycja na polskim rynku wydawniczym, w ramach której ukazują się książki dotyczące teorii inteligentnego projektu – Intelligent Design (ID).

Autorzy zastanawiają się: czy różnorodność życia na Ziemi może być wyjaśniona wyłącznie przez procesy czysto przyrodnicze? Czy złożone struktury biologiczne mogły powstać drogą przypadku i konieczności, bez udziału inteligencji? Czy Ziemia jest tylko jedną z wielu niczym niewyróżniających się planet?

Teoria inteligentnego projektu jest ogólną teorią rozpoznawania projektu i ma szerokie zastosowanie w takich dziedzinach nauki, jak kryminalistyka, historia, kryptografia, astronomia i inżynieria. Seria Inteligentny Projekt pokazuje, że koncepcja ID powinna być stosowana również w zagadnieniach pochodzenia i rozwoju różnych form życia, a także w próbie zrozumienia nas samych.

Wprowadzenie 11

Rozdział 1.

Skandal w Smithsonian Institution 19

Rozdział 2.

Nieuchwytny gen 33

Rozdział 3.

Wyprawy do sklepu z herezjami 39

Rozdział 4.

Nieśmiały rewolucjonista 45

Rozdział 5.

Proces, nie cząstka 51

Rozdział 6.

Ojcowie koncepcji genów 59

Rozdział 7.

Samo życie 65

Rozdział 8.

Wskazówka pierwsza. Komputer strumienia 79

Rozdział 9.

Wskazówka druga. Wybierz własną przygodę 83

Rozdział 10.

Wskazówka trzecia. Już nie wyspy śmieci 87

Rozdział 11.

Wskazówka czwarta. Szczur widzący w ciemnościach 93

Rozdział 12.

Wieczorna rozrywka 97

Rozdział 13.

Więcej niż maszyny 101

Rozdział 14.

Uczynienie nieskończoności skończoną 109

Rozdział 15.

Przypisy do Platona 117

Rozdział 16.

O pochodzeniu wielorybów 129

Rozdział 17.

Interpretacja snów 141

Epilog: Poza ciemność 153

Bibliografia 161

Indeks osobowy 173

Indeks rzeczowy 177