Zapraszamy do lektury całej serii tekstów amerykańskiego matematyka i filozofa Williama Dembskiego. Podejmuje on problem, który od lat ciąży debacie wokół teorii inteligentnego projektu: krytycy bardzo często nie krytykują samej teorii, lecz własne wyobrażenie na jej temat. Autor pokazuje, że w wielu polemikach inteligentny projekt funkcjonuje jako pojęcie zastępcze – obciążone skojarzeniami religijnymi, ideologicznymi lub historycznymi – zamiast jako jasno zdefiniowana koncepcja badawcza.
Dembski wychodzi z założenia, że brak precyzyjnej definicji teorii inteligentnego projektu prowadzi do nieporozumień metodologicznych. Jeśli teoria ta opisywana jest jako forma „ukrytego kreacjonizmu” albo jako próba wprowadzania teologii do nauki, to dalsza krytyka opiera się już nie na tym, co teoria ID faktycznie głosi, lecz na założeniach, których sama teoria nie formułuje. Autor przekonuje, że w takiej sytuacji debata staje się jałowa: jedna strona mówi o analizie wzorców, informacji i złożoności, druga odpowiada argumentami skierowanymi przeciwko tezom, które w ogóle nie należą do rdzenia teorii.
Autor proponuje więc bardziej adekwatne i operacyjne rozumienie inteligentnego projektu – jako podejścia, które koncentruje się na rozpoznawaniu empirycznych cech wskazujących na działanie inteligencji w przyrodzie, bez rozstrzygania kwestii tożsamości projektanta. W tym ujęciu teoria ID nie konkuruje z religią ani jej nie zastępuje, lecz funkcjonuje jako narzędzie analizy przyczynowej – podobnie jak wnioskowanie o projekcie jest stosowane w archeologii, kryminalistyce czy badaniach nad sygnałami pozaziemskimi.
Dembski podkreśla, że precyzyjna definicja nie jest zabiegiem retorycznym, lecz warunkiem rzetelnej oceny teorii. Bez niej nie da się uczciwie odpowiedzieć na pytania o zakres wyjaśniania, testowalność czy relację teorii ID do innych programów badawczych. Krytyka, która nie uwzględnia tego, co teoria rzeczywiście twierdzi, nie obala jej – co najwyżej utrwala własne uprzedzenia.
Tekst stanowi zatem apel o intelektualną uczciwość w debacie naukowej. Zanim ktoś odrzuci wyjaśniania przedstawiane w ramach teorii ID, warto najpierw poznać rzeczywiste twierdzenia tej teorii. Dopiero wtedy możliwa staje się merytoryczna dyskusja o mocnych i słabych stronach koncepcji ID. Dembski namawia do przesunięcia sporu z poziomu etykiet i sloganów na poziom definicji, argumentów i realnych tez.
Cała seria tekstów Williama Dembskiego jest dostępna na stronie „W Poszukiwaniu Projektu”:
William Dembski, Ku lepszej definicji teorii inteligentnego projektu. Wcześniejsze próby zdefiniowania teorii inteligentnego projektu
William Dembski, Ku lepszej definicji teorii inteligentnego projektu. Dialektyka ślepego zegarmistrza
William Dembski, Ku lepszej definicji teorii inteligentnego projektu. Przyczynowość pierwotna i wtórna
William Dembski, Ku lepszej definicji teorii inteligentnego projektu. Materia a informacja
William Dembski, Ku lepszej definicji teorii inteligentnego projektu. Natura a projekt
William Dembski, Ku lepszej definicji teorii inteligentnego projektu. Związek między inteligencją a informacją
William Dembski, Ku lepszej definicji teorii inteligentnego projektu. Nowa, oparta na pojęciu informacji definicja teorii inteligentnego projektu.
